พม่า ลาว เวียดนาม และประวัติศาสตร์ภูมิภาค
เมื่อพม่าฮึกเหิมบุกอังกฤษ จุดเริ่มต้นของการสิ้นชาติ เสียเอกราช ตกเป็นอาณานิคม
บทสรุป
ครั้งหนึ่งพม่าคือมหาอำนาจที่ทั้งภูมิภาคเกรงขาม ชนะจีนสี่ครั้ง ทำลายอยุธยา และชนะอังกฤษได้ในช่วงต้นของสงครามด้วย
สงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่ 1 ระหว่างปี 1824–1826 คือจุดเริ่มต้นของจุดจบ สนธิสัญญายันดาโบเป็นราคาของความฮึกเหิม
จากครั้งที่ 1 ปูทางไปสู่ครั้งที่ 2 ในปี 1852 และครั้งที่ 3 ในปี 1885 ซึ่งเป็นการยึดครองครั้งสุดท้าย
ประเด็นสำคัญ
ความยิ่งใหญ่ในอดีตไม่ใช่หลักประกัน
ชัยชนะที่สะสมมาทำให้ประเมินคู่ต่อสู้แบบใหม่ผิด ซึ่งเป็นรูปแบบที่ซ้ำในประวัติศาสตร์
จุดพลิกคือสงครามสมัยใหม่และอำนาจทางทะเล
กองทัพบกที่เก่งที่สุดในภูมิภาคก็ยังไม่มีคำตอบให้กับกำลังทางเรือ
สนธิสัญญายันดาโบไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นจุดเริ่ม
ค่าปฏิกรรมและดินแดนที่เสียไปทำให้ครั้งต่อไปเสียเปรียบยิ่งกว่าเดิม
บทเรียนเป็นเรื่องยุทธศาสตร์ ไม่ใช่ศีลธรรม
คำถามคือประเมินกำลังของอีกฝ่ายถูกหรือไม่ ไม่ใช่ว่าใครเป็นฝ่ายถูก