ก่อนสุโขทัย แผ่นดินไทยเป็นพุทธมหายานมาหลายร้อยปี ประวัติศาสตร์ที่โรงเรียนไม่ได้สอน
บทสรุป
พระประจำวันเสาร์หลายองค์ที่ประคองหม้อยาไว้ในพระหัตถ์ แท้จริงคือพระไภษัชยคุรุ พระพุทธเจ้าหมอยาของฝ่ายมหายาน ซึ่งไม่ปรากฏในพระไตรปิฎกบาลีเลยแม้แต่แห่งเดียว
มหายานเดินทางมาถึงสุวรรณภูมิสองทาง ทางทะเลคือศรีวิชัย ที่พระอี้จิงบันทึกว่ามีพระนับพันรูป ถึงกับแนะนำพระจีนให้มาเรียนสันสกฤตที่นี่ก่อนไปอินเดีย
ทางบกคือขอม ที่ฝากปราสาทพิมายซึ่งเก่ากว่านครวัด ปรางค์สามยอดแห่งลพบุรี และโรงพยาบาลหลวง 102 แห่งของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ไว้
แล้วทุกอย่างจึงพลิกกลับ มหายานล่มไปพร้อมราชสำนักที่อุปถัมภ์ ต้นทางที่นาลันทาถูกทำลาย และเถรวาทลังกาวงศ์เดินทางเข้ามาทางนครศรีธรรมราชสู่สุโขทัย
แต่มหายานไม่ได้หายไปหมด มันยังซ่อนอยู่ในคำอย่างธรรมะและกรรมที่เราสะกดแบบสันสกฤต ในพระกริ่งที่เราบูชา ในองค์จตุคามรามเทพ และในเจ้าแม่กวนอิม
ประเด็นสำคัญ
พระประจำวันเสาร์เป็นพระฝ่ายมหายาน
องค์ที่ถือหม้อยาคือพระไภษัชยคุรุ ซึ่งไม่มีอยู่ในพระไตรปิฎกบาลี
มาสองทาง ไม่ใช่ทางเดียว
ทางทะเลมากับศรีวิชัย ทางบกมากับขอม คนละเส้นทางและคนละร่องรอย
ที่นี่เคยเป็นที่ให้คนอื่นมาเรียน
พระอี้จิงแนะให้พระจีนแวะเรียนสันสกฤตที่สุวรรณทวีปก่อนไปอินเดีย และพระอตีศะอยู่เรียนถึงสิบสองปีก่อนขึ้นไปกอบกู้พุทธศาสนาทิเบต
การเปลี่ยนนิกายมีเหตุทางการเมือง
มหายานล่มไปพร้อมราชสำนักที่อุปถัมภ์มัน และต้นทางที่นาลันทาถูกทำลาย ไม่ใช่แพ้กันด้วยข้อธรรม
นิกายทั้งหลายเกิดหลังพุทธกาล
พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงเป็นทั้งเถรวาทและมหายาน และธรรมวินัยนี้มีรสเดียว คือวิมุตติรส